Thơ chúc Tết của Chủ tịch Hồ Chí Minh

26/07/2013

Bác Hồ làm rất nhiều thơ, cả thơ chữ Hán và thơ Tiếng Việt. Uyên bác như thế, tài năng như thế, nhưng không bao giờ Người tự nhận mình là nhà thơ. Tất nhiên với đức khiêm tốn như vậy, chẳng khi nào Bác bằng lòng với thơ của mình, đồng thời không thích ai tán dương, tâng bốc thơ mình. Thư gửi của Bác chú trọng đến nội dung của mỗi phong trào, mỗi giai đoạn cách mạng, tập trung thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu đất nước và con người. Thơ Bác nói nhiều đến “Trăng” đến “Mây”, nhưng có khi nào “Mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây” đâu? Thơ Bác giản dị, tự nhiên khi nói về xuân, về tết truyền thống của dân tộc. Từng câu, từng chữ Bác đều chú ý đến tính Đảng, tính Nhân, tính hiện thực và nhân đạo. Tôi không dám bình luận thơ Bác; nhân dịp Xuân Tân Mão, chỉ xin được thống kê và chép lại những bài thơ xuân của Bác để bạn đọc và nhất là những nhà thơ đang náo nức hồn thơ, cùng thưởng thức và suy ngẫm:

Mừng Xuân 1942
Tháng ngày thấm thoát chóng như thoi
Năm cũ qua rồi, chúc năm mới

Chúc mừng năm mới (1947)
Cờ đỏ sao vàng tung bay trước gió
Tiếng kèn kháng chiến vang dậy non sông
Toàn dân kháng chiến, toàn diện kháng chiến
Chí ta đã quyết, lòng ta đã đồng
Tiến lên chiến sĩ, tiến lên đồng bào
Sức ta đã mạnh, người ta đã đông!
Trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi
Thống nhất, độc lập, nhất định thành công!

Nguyên tiêu (1948)
Kim dạ nguyên tiêu, nguyệt chính viên
Xuân giang, xuân thuỷ tiếp xuân thiên
Yên ba thâm xứ đàm quân sự
Dạ bán quy lai, nguyệt mãn thuyền

Xuân Thuỷ dịch:
Rằm tháng Giêng
Rằm xuân lồng lộng trăng soi
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân
Giữa dòng bàn bạc việc quân
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền

Chúc tết 1949
Kháng chiến lại thêm một năm mới
Thi đua yêu nước thêm tiến tới
Động viên lực lượng và tinh thần
Kháng chiến càng thêm mau thắng lợi

Chúc tết Nhâm Thìn (1952)
Xuân này, xuân năm Thìn
Kháng chiến vừa sáu năm
Trường kỳ và gian khổ
Chắc thắng trăm phần trăm
Chiến sĩ thi giết giặc
Đồng bào thi tăng gia
Năm mới thi đua mới
Thắng lợi ắt về ta.


Bài thơ đưa Đại tướng Võ Nguyên Giáp sau ngày ra trận Điện Biên Phủ (5/1/1954)
Bài thơ bằng chữ Hán, không có đầu đề, nhà thơ Sơn Tùng tìm thấy trong cuốn sổ tay của Bác. Người viết bài này xin mạo muội đặt đầu đề cho dễ gọi và để nhớ xuất xứ:

Bách lý tầm quân vị ngộ quân
Mã đề đạp toái lĩnh đầu vân
Quy lai ngẫu quá sơn mai thụ
Mỗi đoá hoàng hoa nhất điểm xuân

Sơn Tùng dịch:
Trăm dặm tìm nhau mà chẳng kịp
Mây phủ đầu non, vó ngựa quần
Trở về bỗng gặp mai bên núi
Mỗi đoá hoa vàng một nét xuân

Xuân 1961
Mừng năm mới, mừng xuân mới
Mừng Việt Nam, mừng thế giới
Đường lên hạnh phúc rộng thênh thênh
Kế hoạch năm năm thêm phấn khởi
Chúc miền Bắc hăng hái thi đua
Chúc miền Nam đoàn kết tiến tới
Chúc hoà bình thống nhất thành công
Chúc chủ nghĩa xã hội thắng lợi.

Mừng xuân 1967
Xuân về xin có một bài ca
Gửi chúc đồng bào cả nước ta
Chống Mỹ hai miền đều đánh giỏi
Tin mừng thắng trận nở như hoa

Mừng xuân 1968
Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua
Thắng trận tin vui khắp nước nhà
Nam Bắc thi đua đánh giặc Mỹ
Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!

Mừng xuân 1969
Năm qua thắng lợi vẻ vang
Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to!
Vì độc lập, vì tự do
Đánh cho Mỹ cút, đánh cho Nguỵ nhào
Tiến lên! Chiến sĩ, đồng bào!
Bắc Nam sum họp, xuân nào vui hơn.


Bài “Mừng xuân 1969” là bài thơ chúc tết cuối cùng của Bác. Đến tháng 9 năm 1969 thì Bác đã đi xa. Mỗi lần giao thừa sau này, có chăng là Đài Phát thanh và Truyền hình cho phát lại những bài thơ xưa của Bác, cũng là một dịp để chúng ta ôn lại và nghe lại giọng nói ấm áp và lời chúc Tết thắm thiết của Người. Lúc sinh thời, Bác nói với các đồng chí Lãnh đạo văn nghệ: “Bác làm thơ là để tuyên truyền cách mạng” và tự nhận:
Mấy câu thành thật nôm na
Vừa là kêu gọi, vừa là mừng xuân
Bác giải thích việc mừng xuân và chúc tết thật giản dị và dễ hiểu, bằng biện pháp so sánh:
“Xưa kia, người ta chỉ mừng xuân hẹp hòi trong khuôn khổ gia đình với những câu chúc tụng như: “Ngũ phúc lâm môn”, “Tam Dương khai thái”.
Ngày nay, chúng ta mừng xuân rộng rãi, từ gia đình đến cả nước, đến khắp thế giới. Xuân này là một xuân cực kỳ tươi đẹp, nó tổng kết thắng lợi to lớn của loài người mấy năm trước và mở đường cho những thắng lợi to lớn hơn nữa những năm sau”
(Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H2002, tập 10 - trang 44).

Bác kết luận ý kiến phát biểu bằng bốn câu lục bát rất dí dỏm:

Trăm năm trong cõi người ta
Cần kiệm xây dựng nước nhà mới ngoan
Mừng Xuân, Xuân cả thế gian
Phải đâu lãng phí cỗ bàn mới xuân.

Sưu tầm, biên chép, hệ thống các bài thơ Xuân của Bác, người viết bài này xin dâng mấy nén hương lòng để tưởng niệm vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, một danh nhân thế giới với phẩm chất Đại Trí, Đại Nhân, Đại Dũng.
Bác không bao giờ tự nhận mình là nhà thơ, không bao giờ coi thơ là một “thứ đồ chơi” để trưng diện, khoe khoang, mà luôn luôn mang ý thức “văn dĩ tải đạo”. Cũng chính vì thế, thơ của Bác cũng có sức thuyết phục, lay động tâm hồn nhân loại và đồng bào cả nước. Người ta nghe một lần, đọc một lần rồi nhớ mãi. Nhớ để suy ngẫm và làm theo, coi như mỗi lời thơ là một lời dạy bảo ân cần, thấm thía của vị cha già.
Thơ xuân, thơ chúc tết của Bác có thể gọi là một di sản văn hoá, một niên biểu lịch sử, môt lối thơ uyên bác nhưng rất bình dân, một tài sản vô giá để lại cho tầng tầng lớp lớp các thế hệ cách mạng đời sau.

Văn hóa - Thể thao & Du lịch Vĩnh Phúc

 

Các tin đã đưa ngày: