ĐỊA GIỚI VĨNH PHÚC XƯA VÀ NAY

11/02/2020

Vĩnh Phúc là một vùng đất cổ nằm ở đỉnh tam giác châu thổ sông Hồng, trải qua  4.000 năm dựng nước và giữ nước của dân tộc, vùng đất Vĩnh Phúc có nhiều đổi thay; có những giai đoạn địa giới Vĩnh Phúc bị sát nhập, chia cắt do thế lực ngoại xâm chia đất để trị (thời kỳ Bắc thuộc khoảng từ  TK I đến TK XIX; thời Pháp thuộc TK XIX đến đầu TK XX); song có lúc việc điều chỉnh địa giới hành chính Vĩnh Phúc lại mang tính lịch sử (từ khoảng giữa TK XX  đến đầu tk XXI) của quá trình xây dựng và phát triển đất nước nói chung và của tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng.

 Tiền thân tỉnh Vĩnh Phúc: Khởi nguồn hình thành Vĩnh Phúc rõ nét nhất là vào khoảng cuối  thế kỉ XIX khi thực dân Pháp thực hiện chính sách chia để trị. Theo đó, các tỉnh Sơn Tây, Bắc Ninh, Thái Nguyên bị chia cắt để thành lập các tỉnh mới như: Vĩnh Yên (năm 1899) gồm một phủ Vĩnh Tường và 4 huyện Yên Lạc, Lập Thạch, Tam Dương, Bình Xuyên. tỉnh Phù Lỗ (năm 1901) gồm phủ Đa Phúc, huyện Kim Anh và một phần huyện Đông Khê (Bắc Ninh), huyện Yên Lãng (Vĩnh Yên).

Năm 1903, tỉnh Phù Lỗ được đổi tên thành tỉnh Phúc Yên.  Đến năm 1913, tỉnh Phúc Yên được người Pháp đổi làm đại lý Phúc Yên, lệ thuộc tỉnh Vĩnh Yên. 10 năm sau (1923), Thống sứ Bắc Kỳ lại ra Nghị định lập lại tỉnh Phúc Yên, gồm 2 phủ (Đa Phúc, Yên Lãng) và 2 huyện (Kim Anh - Đông Anh). Đây là tỉnh nhỏ nhất xứ Bắc Kỳ lúc bấy giờ.

          Danh xưng Vĩnh Phúc (1950):

          Sau 05 năm Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời (02/09/1945); ngày 12/02/1950, Chính phủ ra Nghị định số 03 - TTg về việc hợp nhất hai tỉnh Vĩnh Yên và Phúc Yên thành tỉnh Vĩnh Phúc, nhằm đáp ứng yêu cầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trường kỳ, đồng thời tạo ra địa bàn kháng chiến rộng lớn, có hậu phương vững chắc, làm chỗ dựa cho cuộc đấu tranh vùng địch hậu thắng lợi. Khi hợp nhất tỉnh Vĩnh Phúc có diện tích 1.715km2, dân số 47 vạn người.

Đến năm 1954, hòa bình lập lại trên miền Bắc. Địa giới hành chính cấp huyện của tỉnh Vĩnh Phúc có sự thay đổi: Năm 1955 (huyện Phổ Yên tách khỏi tỉnh Thái Nguyên nhập vào Vĩnh Phúc, đến năm 1957 lại trở lại tỉnh Thái Nguyên). Năm 1957 và 1977  (thị trấn Bạch Hạc và hai thôn Mộ Chu Hạ và Lang Đài của xã Bồ Sao huyện Vĩnh Tường chuyển về thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ). Năm 1961 (huyện Đông Anh, xã Kim Chung, huyện Yên Lãng, thôn Đoài xã Phù Lỗ huyện Kim Anh tách khỏi Vĩnh Phúc chuyển về thành phố Hà Nội).

Thời kỳ Vĩnh Phúc sát nhập với Phú Thọ thành tỉnh Vĩnh Phú (1968 -1996):

Ngày 26/01/1968, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ra Nghị quyết số 504/NQ-QH về hợp nhất tỉnh Vĩnh Phúc và tỉnh Phú Thọ thành tỉnh Vĩnh Phú. Lúc này tỉnh Vĩnh Phú có diện tích 5.103km2, gần 1,3 triệu dân, gồm có các đơn vị hành chính: Thành phố Việt Trì, 3 thị xã (Phú Thọ, Vĩnh Yên, Phúc Yên), 18 huyện, 4 thị trấn và 422 xã.
          Từ tháng 10/1977 các huyện trong tỉnh Vĩnh Phú hợp nhất thành các huyện lớn. Theo đó huyện Kim Anh và Đa Phúc hợp nhất thành huyện Sóc Sơn; huyện Vĩnh Tường và Yên Lạc hợp nhất thành huyện Vĩnh Lạc; huyện Tam Dương và Lập Thạch hợp nhất thành huyện Tam Đảo; huyện Yên Lãng và Bình Xuyên hợp nhất thành huyện Mê Linh (trong đó có cả Phúc Yên).

Tháng 12/1978 huyện Lập Thạch tách khỏi Tam Dương trở về huyện cũ Lập Thạch; huyện Bình Xuyên tách khỏi Mê Linh và nhập với Tam Dương thành huyện Tam Đảo mới.

Tháng 3/1979 hai huyện Sóc Sơn và Mê Linh chuyển về Hà Nội. Nhưng đến tháng 10/1991 huyện Mê Linh lại tách khỏi Hà Nội trở về Vĩnh Phú.

          Ngày 01/01/1996 huyện Vĩnh Lạc tách thành 2 huyện Vĩnh Tường và Yên Lạc.

          Đến tháng 11/1996 Quốc hội khoá IX kỳ họp thứ 10 đã ra Nghị quyết tách tỉnh Vĩnh Phú thành 02 tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ.

          Tỉnh Vĩnh Phúc tái lập:

          Năm 1996, Quốc hội khoá IX kỳ họp thứ 10 đã thông qua Nghị quyết chia tách tỉnh Vĩnh Phú thành 2 tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ. Tỉnh Vĩnh Phúc được tái lập hoạt động từ ngày 01/01/1997 với diện tích 1.370,73km2, dân số 1,1 triệu người, với 6 đơn vị hành chính trực thuộc gồm thị xã Vĩnh Yên và 5 huyện: Mê Linh, Tam Đảo, Vĩnh Tường, Lập Thạch, Yên Lạc.

            Ngày 9/6/1998, Chính phủ ra Nghị định số 36/98/NĐ-CP tách huyện Tam Đảo thành 02 huyện Tam Dương và Bình Xuyên.

Ngày 09/12/2003 Chính phủ ra Nghị định số 153/2003/NĐ-CP thành lập thị xã Phúc Yên và huyện Tam Đảo mới.

Ngày 01/12/2006 Chính phủ ra Nghị định  số 146/2006/NĐ-CP thành lập thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.

Năm 2008, huyện Mê Linh tách ra sát nhập về thủ đô Hà Nội.

Ngày 23/12/2008, Chính phủ ra Nghị định số 09/NĐ-CP thành lập huyện Sông Lô.

Ngày 07/2/2018, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 484/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập phường Tiền Châu, phường Nam Viêm thuộc thị xã Phúc Yên và thành lập thành phố Phúc Yên thuộc tỉnh Vĩnh Phúc.

Như vậy tính đến ngày 31/12/2019, sau nhiều lần thay đổi địa giới hành chính để phát triển KT-XH. Tỉnh Vĩnh Phúc hiện có diện tích tự nhiên là 1.235,87 km2, dân số trên 1,1 triệu người; gồm 9 đơn vị hành chính: 02 thành phố (Vĩnh Yên, Phúc Yên) và 07 huyện (Sông Lô, Lập Thạch, Tam Dương, Vĩnh Tường, Yên Lạc, Tam Đảo, Bình Xuyên) với tổng số 137 xã, phường, thị trấn trực thuộc.

Năm 2020, nhìn lại chặng đường 70 năm thành lập tỉnh Vĩnh Phúc (02/021950-02/02/2020)  trong đó có 28 năm sát nhập với Phú Thọ thành tỉnh Vĩnh Phú. Và sau 23 năm tái lập (01/01/1997), diện mạo KT-XH Vĩnh Phúc có nhiều đổi thay, phát triển vượt bậc; xứng đáng với lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh“Phải làm cho Vĩnh Phúc thành một trong những tỉnh giàu có, phồn thịnh nhất ở miền Bắc nước ta”.

Anh Ngọc

 


 

Các tin đã đưa ngày: