TRIỆU THỊ KHOAN HÒA ( ? - ? )

09/10/2020

Bà là dòng dõi vua Thục An Dương Vương, về làm dâu nhà họ Triệu. Khi nhà Triệu mất, Vệ Dương Vương bị bắt về Bắc sợ liên lụy bà chạy chốn đến chùa Quảng Hựu, thuộc huyện Chu Diên nương náu. Nay là chùa Quảng Hựu, xã Thanh Lãng, huyện Bình Xuyên.

Bà là mẹ của 5 vị tướng quân tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm Canh Tí (40 CN).

Nội dung lịch sử được bao phủ trong một truyền thuyết có tên là “ 5 anh em Chàng Vịt”.

Bà Khoan Hòa khi nương náu ở chùa Quảng Hựu, vào những đêm đẹp trời, trăng tỏ, vẫn thường vãn cảnh xung quanh hồ nước trước cửa chùa. Một đêm, bà nằm mơ thấy một vị thần mặc áo mũ có màu sắc tựa lông vịt, tự xưng là Áp Thần Bản Thổ, rồi từ đó Bà có thai, sinh một bào thai có 5 quả trứng như trứng con vịt. 50 ngày sau, trứng nở ra 5 chàng trai, khôi ngô, tuấn tú. Lớn lên đều trở thành người có học vấn, tài dũng lược. Rồi cả 5 anh em đều theo Hai Bà Trưng đánh đuổi quân Đông Hán, lập nên triều đại Trưng Nữ Vương. Được Bà Trưng phong cho làm Tướng Quân:

- Triều Đình Áp Lang tướng quân.

- Giám sát Nhung Vụ tướng quân.

- Quý Minh tướng quân.

- Điều Lương Chuyển Vạn Xướng Mễ tướng quân.

- Cương Đoạn Hướng Tiền Đại Lộ tướng quân.

Sau khi thất bại ở Cẩm Khê, Hai Bà Trưng tuẫn tiết trên sông Hát, 5 anh em tướng quân đã lấy được thi hài Hai Bà Trưng mai táng. Nhân dân xã Thanh Lãng nhớ công ơn của 5 vị, lập đền thờ Thánh Mẫu và 5 vị tướng quân.

Vua Lê Thánh Tông (1460-1497) phong cho là:

- Nhất vị Quốc Mẫu Minh Lương cổ miếu.

- Nhất vị triều đình Áp Lang Nga Hoàng Đại Vương.

                                                                             (Yên Lan phụng sự)

- Nhất vị Giám sát Đại Vương.

                                                                             (Tứ xã đồng phụng sự)

- Nhất vị Ô Mễ Đại Vương.

                                                                             (Xuân Lãng phụng sự)

- Nhất vị Quý Minh Đại Vương.

                                                                             (Hợp Lễ phụng sự)

- Nhất vị Cung Doãn Đại Lộ Đại Vương

                                                                             (Tứ xã đồng phụng sự)

Tất cả sự tích, công trách của 5 vị Đại Vương đều được suy tôn rất đẹp đẽ:

Xướng nghĩa Trưng triều khai xã tắc

Hiển linh trần đại tráng sơn hà.

                                      (Câu đối đền Xuân Lãng)

Công lao sinh thành, dưỡng dục nên 5 vị tướng quân đều bởi tấm lòng một bà Mẫu (Mẹ).

Về sau, Mẫu hóa tại chùa Quảng Hựu, và được mai táng ở khu Minh Lương. Đời sau hết mực khen ngợi:

Thanh Lãng tự sinh thần, Bắc đồng giản thu, Nam đồng Việt.

Bạch Đằng gian phá tặc, Mẫu Vi Dương Vương tử, vi Trưng.

(Chùa Thanh Lãng sinh thần, Bắc và Nam cùng dòng Lưỡng Việt.

Sông Bạch Đằng phá giặc, Mẫu dòng dõi Dương Vương, con vì Trưng).

TS khoa Kỷ Tị đời vua Tự Đức (1869) là Nguyễn Văn Ái, người làng Thụ Ích, xã Liên Châu (Yên Lạc) có câu đối viếng:

Trưng thị đa trung thần, Mẫu chi giáo dã.

Thục Vương hữu hậu duệ, thần kỳ thịnh hồ!

(Họ Trưng nhiều tôi trung, do Mẫu dạy dỗ.

Vua Thục còn dòng giống, còn lắm bề tôi (trung).

Bà tuy không trực tiếp đứng dưới cờ của Trưng Nữ Vương, nhưng sự hy sinh vì nước của 5 con trai Bà, Bà xứng đáng là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng trong công cuộc kháng chiến giành lại độc lập cho Tổ quốc thời kỳ lịch sử đầu công nguyên.

Toàn bộ các di tích Đền Miếu xã Thanh Lãng đều là nơi thờ tự Bà và 5 người con của Bà, tạo thành một quần thể di tích các công thần của Kỉ Trưng Nữ Vương đậm đặc nhất tỉnh Vĩnh Phúc.

Tuy sử sách chưa có một dòng chép về Bà và 5 con của Bà, Nhưng hiện thực Đền Miếu thì vẫn cứ nguy nga, tồn tại nhiều thế kỷ. Như 4 chữ lớn trên bức biển hoành ở di tích thờ Bà:

Thần Đức Vô Cương

(Đức của Thần, không giới hạn)

Các triều đại đều phong bà là ĐƯỜNG CẢNH THÀNH HOÀNG. Đến vua Khải Định (1916 - 1942) sắc phong cho Bà, liệt vào hàng Thánh Mẫu của Việt Nam (sắc phong ngày 25 tháng 7 năm thứ 9 - 1924). Nên bức hoành trước thượng điện có 3 chữ:

Thánh Mẫu Từ

(Đền Thánh Mẫu)

Cùng đôi câu đối:

Ước niên hương hỏa linh như tại

Tứ tự chưng thường lễ độc tôn.

(Muôn năm hương khói thiêng như thể

4 lễ thay mùa, chỉ một thôi).

 

                                                                             Lê Kim Thuyên

(Trích Danh nhân Vĩnh Phúc - Tập 1

                                                                             Xuất bản năm 1999)

 

 

 

 

Các tin đã đưa ngày: