NGUYỄN DUY HIỂU (1602 - 1639)

05/11/2020

Ông là con trai TS Nguyễn Duy Thì, cha con cùng thi đỗ TS ở tuổi 27 và làm quan cùng triều.

Khoa thi Hội, Mậu Thìn, niên hiệu Vinh Tộ thứ 10 (1628) đời vua Lê Thần Tông, có 18 người được chọn vào thi Đình.

Kì thi Đình tổ chức vào tháng 4. Bia Văn Miếu chép: “… Hoàng Thượng ngự ra nơi thi Điện, hỏi về đạo trị nước xưa nay… Đến khi mang các quyển đọc trình vua xem để ấn định cao thấp, vua cho một người là Giang Văn Minh đỗ TS cập đệ; bọn Dương Cảo 3 người đỗ TS xuất thân; bọn Đặng Phi Hiển 14 người đỗ ĐTS xuất thân. Riêng cái tên đỗ “Cập đệ” thì từ khi khôi phục đến nay, đều theo chế độ xưa, tước trật, phẩm vị cùng yến tiệc, đều theo chế độ xưa, tước phẩm vị cùng theo đúng quy định sẵn”.

Ông Duy Hiểu danh sách thứ 3 hàng TS xuất thân. Sau khi đỗ, ngày mồng 9 tháng 8, ông được cử giữ chức quan Hiệu lí Viện Hàn lâm. Vì cha sinh ông là Nguyễn Duy Thì có tước hầu, nên ông có bực phong ấm là Hoằng Tín đại phu, phẩm trật ở hàng tòng tam phẩm, trung ban.

Ngày 23 tháng 4 niên hiệu Vĩnh Tộ 11 (1629), ông được thăng từ tước “Nam” “Phú Nghĩa nam lên tước “Tử”.

Ngày 21 tháng 11 niên hiệu Đức Long I (1629), được thăng lên chức Cấp sự trung Lại khoa.

Ngày 19 tháng 11 niên hiệu Đức Long 2 (1630), ông lại được nhận sắc phong ấm tử là Triều Liệt đại phu, trung giai, vì là con trưởng của Thượng thư bộ Công kiêm Tư nghiệp trường Quốc Tử Giám, có tước Tuyền Quận Công.

Ngày mồng 9 tháng 10 niên hiệu Đức Long 3 (1631), ông lại được thăng lên chức Đô cấp sự trung Lại khoa, phẩm trật ở hàng chánh thất phẩm.

Ngày 12 tháng 5 niên hiệu Đức Long 4 (1632), được thăng chắc Thiêm đô Ngự sử ở Ngự sử đài, phẩm trật ở hàng chánh ngũ phẩm.

Niên hiệu Dương Hòa thứ 3 (1637) vua Lê Thần Tông, cử 2 đoàn sứ bộ cùng sang Bắc Kinh dâng 2 lễ cống lên vua Sùng Trinh nhà Minh.

- Một đoàn do ông Nguyễn Duy Hiểu làm chánh sứ, cùng 2 viên phó sứ là Nguyễn Quang Minh và Trần Nghi.

- Một đoàn do ông Giang Văn Minh làm chánh sứ, 2 viên phó sứ là Nguyễn Bình và Thân Khuê.

Kết quả kì đi sứ không thành. Hai ông chánh sứ là Nguyễn Duy Hiểu và Giang Văn Minh đều đã anh dũng hi sinh (nguyên văn các sách ĐKL, chép là “Đạo tốt” chết ở trên đường đi). Tuy nhiên, khí phách anh hùng của nước Đại Việt ngàn năm văn hiến lại được thể hiện ngay giữa sân điện, đối tác với vua Minh bởi vế đối bất hủ của chánh sứ Giang Văn Minh.

Đằng Giang tự cổ huyết do hồng.

Phải chăng cuộc đấu tranh chính trị ngôn luận về danh dự quốc gia, gay cấn đến mức cả hai viên chánh sứ đều đã phải hi sinh. Sách Lê triều Thông sử của Lê Quý Đôn có ghi lại một sự kiện rất đáng lưu ý là:

“Mùa thu năm ấy (1639) vua sai Viên Bồ thị quân mưu Nguyễn Duy Thì (lên cửa quan) đợi mệnh, nghênh tiếp sứ thần là bọn Nguyễn Duy Hiểu trở về, nghe thấy bọn người được sai đi tiền trạm của sứ đoàn Duy Hiểu nói việc cầu phong không thành”.

Sau khi ông mất vì việc nước, ngày 23 tháng giêng năm Dương Hòa thứ 6 (1640) đời vua Lê Thần Tông ông được triều thần bình công, gia tặng chức Tả Thị Lang bộ Hình ban tước hầu: Nghĩa Phú Hầu, ban tên Thụy là Văn Định.

Đạo sắc phong quan chức cho Nguyễn Duy Hiểu, nay còn tàng trong phủ thờ Nguyễn Duy Thì, xã Thanh Lãng.

Lê Kim Thuyên

(Trích Danh nhân Vĩnh Phúc - Tập 1

                                                                             Xuất bản năm 1999)

 

Các tin đã đưa ngày: