Di chỉ khảo cổ học Gò Dền

01/08/2013

Khoa học lịch sử nước ta đã chứng minh và khẳng định rằng: Chính sử Việt Nam bắt đầu từ thời Hùng Vương dựng nước- thời đại này trải qua 4 giai đoạn văn hoá chính, từ thấp lên cao là:
-Văn hoá Phùng Nguyên
-Văn hoá Đồng Đậu
-Văn hoá Gò Mun và Văn hoá Đông Sơn
Như vậy, chủ nhân của văn hoá Phùng Nguyên mới đích thực là những người mở đầu, người viết những trang dòng đầu tiên của lịch sử dân tộc Việt Nam ta.
Thời sơ sử, đất đai Vĩnh Phúc thuộc Kinh đô Phong Châu của nước Văn Lang, của các Vua Hùng. Hiện nay, trên địa bàn toàn tỉnh đã phát hiện được 18 di chỉ, địa điểm khảo cổ học Phùng Nguyên, trong đó 7 di chỉ thuộc huyện Vĩnh Tường là: Di chỉ Lũng Hoà, Gò Mát, Đồng Củ (thuộc xã Lũng Hoà); Di chỉ Gò Đuông (xã Bồ Sao); Di chỉ Đồng Hương, Ma Cả (xã Thổ Tang) và di chỉ Nghĩa Lập (xã Nghĩa Hưng).
Trong khung khổ bài báo này, người viết xin giới thiệu khái quát một trong bảy di chỉ khảo cổ học Phùng Nguyên nói trên thuộc huyện Vĩnh Tường là di chỉ Nghĩa Lập (xã Nghĩa Hưng). Bởi vì di chỉ này mới khai quật lại cuối năm 2006. Chủ trì khai quật gồm các nhà Khảo cổ học hai nước Việ Nam và Trung Quốc cùng phối hợp. Kết quả khai quật tìm được ngoài những đặc điểm chung, điển hình của văn hoá Phùng Nguyên, còn phát hiện được nhiều điều mới gây chú ý trong giới nghiên cứu khảo cổ học, lịch sử, văn hoá.
Di chỉ khảo cổ học Nghĩa Lập trên một quả gò có ngôi chùa cổ nên gọi là Gò Chùa, thuộc thôn Nghĩa Lập, xã Nghiã Hưng. Vị trí địa lý của di chỉ nằm trong toạ độ: 105o29,35,, vĩ độ Bắc, 21o17,57,,kinh độ Đông, cách sông Phan 200m, cách ngã ba Bạch Hạc 6km về phía Tây; cách sông Phó Đáy 2,5km về phía Tây Bắc; cách Lũng Hoà (nơi có 3 di chỉ khảo cổ học Phùng Nguyên) 2,5km về phía Tây Nam.
Di chỉ khảo cổ học Nghĩa Lập phát hiện ra năm 1962, trong khi nhân dân lấy đất làm gạch. Tháng 7 năm 1963, đội khảo cổ đã tiến hành thám sát một số lần. Trên cơ sở nghiên cứu, kết quả các đợt thám sát, tháng 12 năm 1967, Viện Khảo cổ học đã tiến hành khai quật di chỉ khảo cổ học Nghĩa Lập lần thứ nhất trên diện tích 180m2. Qua nghiên cứu thực địa, tầng văn hoá và các di vật thu được, các nhà khảo cổ đã xác định di chỉ khảo cổ học Nghĩa Lập thuộc giai đoạn văn hoá Phùng Nguyên.
40 năm sau, tháng 12 năm 2006, trong chương trình hợp tác nghiên cứu giữa Bảo tàng Lịch sử Việt Nam với Viện Khảo cổ và Văn vật Tứ Xuyên và Viện Khảo cổ và Văn vật Thiểm Tây thuộc nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa, các nhà khảo cổ học ở 2 nước đã chọn di chỉ Nghĩa Lập để khai quật lại, tiếp tục nghiên cứu.
Được sự đồng ý của Bộ Văn hoá -Thông tin và UBND tỉnh Vĩnh Phúc, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và Sở Văn hoá- Thông tin Vĩnh Phúc, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn- Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ và Văn vật tỉnh Thiểm Tây và tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc) đã tiến hành khai quật di chỉ khảo cổ học Nghĩa Lập lần thứ 2.
Thời gian khai quật từ ngày 1 đến 31 tháng 12 năm 2006, trên diện tích 200m2. Sau một tháng tiến hành, cuộc khai quật kết thúc đạt kết quả tốt, nhiều phát hiện mới ngoài dự kiến của các nhà nghiên cứu đã tìm ra.
Di chỉ khảo cổ học Nghĩa Lập có tầng văn hoá Phùng Nguyên khá dày, sâu 80cm, chỗ hơn 100cm. Những dấu vết phổ biến điển hình của văn hoá Phùng Nguyên hết sức rõ nét, chẳng hạn như những hố đất đen hình vuông, hình tròn, những lỗ chôn cột nhà dày đặc. Trên diện tích 200m2 mà có tới hơn 100 lỗ chôn cột nhà và 15 hố đất đen, mà lâu nay chức năng của những hố này đang được các nhà nghiên cứu luận bàn. Có người cho rằng, những hỗ đó là những kho chứa nơi cất để những khẩu phần dư thừa của người Phùng Nguyên. Môt số nhà khảo cổ Trung Quốc lại cho rằng đó là nơi thờ cúng (hầm tế tự), hố hình vuông thờ Thần Đất, hố hình tròn thờ Thần Trời…Tuy nhiên, những giả thuyết đó vẫn chưa được khẳng định chắc chắn trên cơ sở khoa học.
Về di vật, đã thu được hàng trăm công cụ đá và hàng vạn mảnh gốm của văn hoá Phùng Nguyên. Trong số những di vật đó, ngoài những loại hình phổ biến thường tìm thấy ở các di chỉ khảo cổ học Phùng Nguyên như: Rìu, bôn, bàn mài, dọi xe chỉ, vòng tay, hoa tai, hạt chuỗi…còn tìm thấy môt số công cụ hiếm thấy ở di chỉ khác như bàn đập vỏ cây, mũi tên đá, mảnh vòng hình đa giác mặt cắt hình chữ T, trâm cài tóc bằng đá v.v… đã tìm thấy tượng động vật là tượng tròn hình đầu chó- rất thú vị, tỏ rõ khiếu thẩm mỹ cao của người Việt cổ nơi đây.
Đặc biệt, trong đợt khai quật lần này ở Nghĩa Lập là tìm thấy ngôi mộ khá nguyên vẹn. Huyệt mộ hình chữ nhật, dài 2m10, rộng 0m80, sâu 0m45, trong huyệt mộ là bộ hài cốt người ở tư thế nằm ngửa, thẳng, hộp sọ khá to, bàn tay phải hơi co lại gác lên đùi phải, bàn tay trái duỗi thẳng ốp vào đùi trái, xương ống khá to, dài. Đây là di cốt của người của người đã trưởng thành, cao chừng 1m55. Phía trên đầu hộp sọ có đặt một bát bồng bằng gốm màu hồng nhạt, bát có miệng loe, tròn, đường kính 30cm, chân bát hình trụ, đế loe úp cao 23cm, toàn bộ phần ngoài của bát được trang trí hoa văn khắc vạch, chấm giải rất đẹp.
Như vậy, qua nghiên cứu kết quả khai quật nói trên, chúng ta có thể khẳng định được rằng: Nghiã Lập là nơi cư trú định cư, một làng cổ của nhân dân ta thời văn hoá Phùng Nguyên, cách ngày nay chừng 3.500 năm, thời buổi đầu dựng nước- Hùng Vương. Thời kỳ này, ngoài làm nông nghiệp, người Nghĩa Lập còn sớm biết thuần dưỡng và chăn nuôi động vật, còn có các nghề thủ công như làm gốm, xe sợi dệt vải, làm vải vỏ cây…Người Phùng Nguyên nói chung và Nghĩa Lập nói riêng đã có trình độ tư duy cao, sâu sắc và đạt được nhiều thành tựu văn hoá, văn minh cao trong cuộc sống. Người Nghĩa Lập thời văn hoá Phùng Nguyên đã làm chủ kỹ thuật cưa, khoan, mài, đánh bóng đồ đá; Đồ gốm đã làm bằng bàn xoay độ nung cao, tạo dáng đẹp, trang trí hoa văn cân đối, hợp lý. Đã nặn được tượng tròn. Đã sớm có văn hoá tâm linh, tín ngưỡng thờ cúng làm nền tảng cho thời hiện đại.
Qua di chỉ khảo cổ học Nghĩa Lập, một lần nữa chúng ta có thể khẳng định đây là một trong những cái nôi của lịch sử dân tộc, của nền văn minh sông Hồng, văn minh lúa nước rực rỡ.
Di chỉ khảo cổ học Nghĩa Lập là di tích lịch sử văn hoá quý- là niềm tự hào của quê hương Nghĩa Hưng, Vĩnh Tường nói riêng và tỉnh Vĩnh Phúc nói chung.
Tháng 9-2007
T.H.Đ

Các tin đã đưa ngày: