VỀ CHÙA ĐỘNG LÂM

05/08/2020

Chùa Động Lâm còn được gọi là chùa Hạ thuộc xã Hợp Thịnh, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc. Cách Hà Nội 65 km và cách thành phố Vĩnh Yên (tỉnh lỵ Vĩnh Phúc) 4km về phía Tây Bắc theo đường Quốc lộ 2A. Chùa Động Lâm được không chỉ là nơi tu hành của các nhà sư, nơi sinh hoạt tôn giáo của các Phật tử mà còn là trung tâm sinh hoạt làng xã trong cảnh “đất vua, chùa làng” thời phong kiến.Đây là ngôi chùa tiêu biểu cho tín ngưỡng tôn giáo kết hợp với tín ngưỡng bản địa và triết lý Phương Đông.

Chùa Động Lâm được xây dựng theo hướng Tây Nam, ở giữa khu dân cư trù phú, phía trước có hồ nước rộng, vị trí theo phong thủy gọi là “gối sơn đạp thủy”. Tam quan chùa có gác chuông. Tại đây lưu giữ một quả chuông lớn - “Động Lâm tự chung” (chuông chùa Động Lâm) - đúc năm Minh Mệnh thứ 5 (1824), ghi tên những người công đức tu sửa chùa. Sân chùa có một bia đá khắc nổi 4 chữ “Động Lâm tự bi” (bia chùa Động Lâm), ghi niên hiệu “Đức Long vạn vạn niên” (thời vua Lê Thần Tông, trong khoảng năm 1629-1634), diềm bia chạm khắc những hình hoa văn mang đặc trưng của nghệ thuật thế kỷ 16-17… Điều đó có thể cho phép chúng ta đoán định rằng chùa được xây dựng vào thời Lê và được trùng tu lớn vào thời Nguyễn (thế kỷ 19).Động Lâm đã từng là một ngôi chùa lớn nhất vùng với rất nhiều ruộng, vườn và tịnh xá, có hai cây tháp cao chứa đựng hài cốt của 2 nhà sư trụ trì tại chùa. Trải qua những thăng trầm của thời gian và những biến cố lịch sử, đến nay chùa còn lại hai tòa: tiền đường và thượng điện, với bố cục kiến trúc theo kiểu chữ Đinh, không gian cảnh quan cũng thu hẹp lại nhiều. Mới đây, nhân dân trong làng công đức xây nên một tòa nhà mẫu ở phía sau bên phải thượng điện.

Với chức năng là nơi thờ Phật nên nghệ thuật chạm khắc của chùa Động Lâm không quá nổi bật nhưng cũng khá phong phú, thể hiện ở các bức trang trí với nhiều đề tài  ở các bức cốn, dép hoành như: tứ linh (long - li - qui - phụng), tứ quý (tùng - trúc - cúc - mai) , mặt hổ phù, hoa dây và mây lá cách điệu… Nghệ thuật điêu khắc được sử dụng là chạm nổi, khá chau chuốt và công phu, tạo hình đẹp, khiến cho các phần cấu kiện kiến trúc gỗ trở nên thanh nhã, thoát tục hơn, tạo sự hài hòa giữa phần kiến trúc và hệ thống tượng pháp trong chùa.

Đặc biệt, chùa Động Lâm được biết đến với giá trị tiêu biểu trong nghệ thuật tạc tượng tròn của các nghệ nhân dân gian từ những thế kỷ trước.Hệ thống tượng đẹp và khá phong phú bao gồm cả tượng Phật, tượng Thần, thể hiện tinh thần “tam giáo đồng nguyên” (Phật - Đạo - Nho hòa hợp) trong tâm thức dân gian người Việt. Toàn bộ tượng được sơn son thếp vàng, màu sắc hài hòa, được bài trí trong thượng điện theo thứ tự từng lớp từ cao xuống thấp, từ chính giữa sang hai bên tả hữu. Hệ thống tượng cơ bản đầy đủ đối với một phật điện thông thường trong chùa Việt vùng đồng bằng Bắc Bộ, gồm các pho tượng: Tam thế, Di Đà Tam tôn, Tuyết Sơn, Ngọc Hoàng, Thích Ca - Cửu Long, Quan Âm Thiên thủ Thiên nhãn (hay Quan Âm Nam Hải), Quan Âm Tọa Sơn, Tứ Bồ Tát, Thập Điện Diêm Vương, Thánh Tăng, Đức Ông v.v.

Được biết đến nhiều nhất và tiêu biểu nhất là bức tượng Quan âm Thiên thủ Thiên nhãn được tạc bằng gỗ, cao 2,7m, hiện đang được trưng bày ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (pho Quan Âm Nam Hải hiện ở chùa là bản sao). Đây là bức tượng lớn nhất và có niên đại sớm nhất của chùa. Tượng được tạc rất đẹp, ngồi thiền trên tòa sen, đội tòa sen là đầu người có khuôn mặt hình thủy quái, tất cả được đặt trên đế hình lục lăng chia làm 3 tầng trang trí tỉ mỉ, chau chuốt. Toàn bộ phần tượng và đế là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc gỗ tài tình, hài hòa cả về nội dung và hình thức, với trình độ kỹ thuật tinh xảo, hoàn mỹ mang sinh khí của nghệ thuật Phật giáo thế kỷ 16 (thời Mạc).

Bên cạnh đó, ở chùa Động Lâm, hình tượng Quan Âm Tọa Sơn bồng một đứa bé (vì thế còn gọi là Quan Âm Tống Tử) với Kim Đồng và Ngọc nữ ở 2 bên đã được dân gian hóa thành hình ảnh Quan Âm Thị Kính hay còn có tên gọi khác là Mụ Thiện, tượng này mang phong cách thời Lê xuất hiện từ khoảng thế kỷ 17. Cũng khoảng thời gian này, chùa Động Lâm có các tượng Tứ Bồ Tát (Ái, Ngữ, Sách và Quyền Bồ Tát), tượng đứng trên tòa sen, đầu đội mũ thất phật, hai tay thon dài, các ngón tay thon dài chắp trước ngực. Đây cũng được xem là 4 tác phẩm rất có giá trị từ thời Lê… và ít thấy trong các phật điện ở Vĩnh Phúc.Tuy nhiên, thật đáng tiếc, bộ tượng Tứ Bồ Tát đã bị kẻ trộm lấy mất năm 2018.

Chùa Động Lâm hiện nay đã được chính quyền và nhân dân địa phương góp tâm góp sức tôn tạo khang trang, chắc khỏe, cảnh quan thoáng, đẹp để đón tăng ni, phật tử, khách tham quan từ khắp nơi về lễ Phật và vãn cảnh chùa. Kết hợp với các chương trình quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của vùng, trong tương lai không xa, chùa Động Lâm này không chỉ đơn thuần là một trung tâm tôn giáo địa phương, một di tích tiêu biểu của huyện, còn có thể trở thành một điểm tham quan du lịch đặc sắc thu hút phật tử, khách tham quan và những người quan tâm tới nghệ thuật điêu khắc gỗ - nghệ thuật tạc tượng tròn Việt Nam.

Hoàng Lĩnh

 

Các tin đã đưa ngày: