Địa lý hành chính

01/08/2013

♦ Giới thiệu chung.  
   ♦ Đơn vị hành chính  
      1. Thành phố Vĩnh Yên   
      2. Thị xã Phúc Yên  
      3. Huyện Lập Thạch   
      4. Huyện Tam Dương  
      5. Huyện Bình Xuyên  
      6. Huyện Vĩnh Tường  
      7. Huyện Yên Lạc  
      8. Huyện Sông Lô  
      9. Huyện Tam Đảo


 

   
   
     
 
 
 

GIỚI THIỆU

   Tỉnh Vĩnh Phúc tính đến ngày 31/12/2008 có diện tích tự nhiên là 1.231,76 km2, dân số 1.014.448 người, gồm 9 đơn vị hành chính là: Thành phố Vĩnh Yên (tỉnh lỵ), thị xã Phúc Yên và các huyện: Lập Thạch, Tam Dương, Vĩnh Tường, Yên Lạc, Tam Đảo, Bình Xuyên, Sông Lô. Toàn tỉnh có 137 xã, phường, thị trấn.

             Phía Bắc tỉnh Vĩnh Phúc tiếp giáp với tỉnh Tuyên Quang, Thái Nguyên; phía Nam và Đông giáp thủ đô Hà Nội; phía Tây giáp tỉnh Phú Thọ.

ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH

THÀNH PHỐ VĨNH YÊN

Được thành lập ngày 29/12/1899 (cùng với việc thành lập tỉnh Vĩnh Yên) theo Nghị định thành lập tỉnh Vĩnh Yên của toàn quyền Đông Dương.
Trước khi trở thành Thành phố, vùng đất này là xã Tích Sơn thuộc huyện Tam Dương, gồm có 5 làng: Sơn Cao (tên nôm là Sậu), Sơn Tuyền (Khâu), Đắc Thư (Hạ), Đồng Thái (Tiếc ) và làng Đậu.
Khi thực hiện Nghị định thành lập tỉnh lỵ Vĩnh Yên, chính quyền đô hộ Pháp đã dồn dân đi nơi khác, chiếm toàn bộ dải đồi cao chạy dài từ Cống Tỉnh ra đến bờ Đầm Vạc, lấy đất xây dinh Chánh sứ, Phó sứ và các công sở có người Pháp đứng đầu như: Sở Cẩm (đồi cao trước rừng lim),Toà án, Đề lao, Kho bạc (địa điểm đài truyền hình tỉnh bây giờ)…

Từ năm 1899 đến năm 1904, ranh giới Thành phố Vĩnh Yên (không tính khu người Pháp nắm giữ) là một tứ giác được quy định như sau:
- Phía Bắc giáp theo tuyến đường sắt.
- Phía Đông bởi một đường thẳng hướng Bắc Nam tiếp tuyến với quai đê.
- Phía Tây bởi một đường thẳng chạy qua tâm giếng Tích Sơn (là giếng Mắt Rồng hiện nay).
- Phía Nam bởi một đường thẳng (Đông sang Tây ) cắt ngang đường nói trên, cách giếng Tích Sơn 820m. Tổng diện tích chưa đến 2km2.
Sau cách mạng tháng 8 - 1945, Thành phố Vĩnh Yên là một cụm xã đặt dưới sự lãnh đạo của thành uỷ Vĩnh Yên, bao gồm các xã Vĩnh Yên, Tích Sơn, Hợp Thịnh, Đông Đạo, Hạnh Phúc ( Khai Quang ) ngày nay.

Sau ngày 15/11/1955, hai xã Vĩnh Yên và Tích Sơn được chuyển giao cho huyện Tam Dương quản lý.
Từ tháng 8/1949 đến tháng 7/1954, Thành phố Vĩnh Yên có 4 phố chính là: Ngô Quyền, Lê Văn Duyệt (sau gọi là Tân Lập), Trần Quốc Tuấn (nay nằm trong khu Chiền), Vĩnh Thịnh và 4 xóm là Vĩnh Tân, Tân Phúc, Đình, Dinh. Riêng xã Tích Sơn vẫn thuộc huyện Tam Dương.
Kháng chiến thắng lợi, tháng 7/1954 chính quyền ta tiếp quản vùng giải phóng và các cơ quan đầu não của tỉnh đóng ở thị xã Phúc Yên.
Tháng 12/1955, Thủ tướng chính phủ ra Nghị định số 450/TTg quyết định tái lập thị xã Vĩnh Yên.
Năm 1955, trong cuộc cải cách ruộng đất, các đơn vị hành chính sau đây được nhập vào thị xã Vĩnh Yên.
- Xã Tích Sơn gồm các xóm: Khâu, Tiếc, Hạ, Gạch, Mới, Sậu, An Định và Gẩu (xóm Gẩu từ xã Định Trung tách sang Tích Sơn, đổi lại xóm Đậu của Tích Sơn lại tách sang Định Trung)
- Ba làng Yên Lập của xã Định Trung.
- Xóm Bầu của xã Hạnh Phúc (Khai Quang ngày nay).

Tất cả các làng, xã trên được xếp thành 4 khu: Khu Tích Sơn (gồm Khâu, Tiếc, Hạ, Gạch, Vĩnh Thịnh); Khu Đống Đa (gồm Đình, Tân Phúc, Ngô Quyền, Vĩnh Tân, Tân Lập, Chiền); Khu Liên Minh (có 3 làng Láp và xóm Bầu); Khu Liên Bảo (sau này).
Đến tháng 7/1977 theo Quyết định số 178/CP của Hội đồng Chính phủ, thị xã Vĩnh Yên được nhận thêm hai xã là Định Trung, Khai Quang và thị trấn Tam Đảo (trước đó đều thuộc huyện Tam Dương).

Hiện nay thành phố Vĩnh Yên là thủ phủ của tỉnh Vĩnh Phúc, có diện tích 5079,27 ha và khoảng 70.000 nhân khẩu. Thành phố gồm 9 đơn vị hành chính là: Phường Ngô Quyền, phường Đống Đa, phường Liên Bảo, phường Tích Sơn, phường Đồng Tâm, phường Hội Hợp, phường Khai Quang, các xã Định Trung, Thanh Trù.

THỊ XÃ PHÚC YÊN

Được thành lập ngày 9/12/2003 theo Nghị định số 153 - 2003/NĐ - CP của Chính phủ. Thị xã Phúc Yên có diện tích tự nhiên là 12.029,55 ha với số dân 82.730 người.
Địa giới hành chính thị xã Phúc Yên: Đông giáp thành phố Hà Nội; Tây giáp huyện Bình Xuyên; Nam giáp huyện Mê Linh; Bắc giáp tỉnh Thái Nguyên; gồm các phường và các xã:
+ Phường Hùng Vương có diện tích tự nhiên 158,6 ha và 9.341 nhân khẩu; Địa giới hành chính: Đông giáp phường Phúc Thắng; Tây giáp xã Tiền Châu, Nam giáp huyện Mê Linh, Bắc giáp phường Trưng Trắc.
+ Phường Trưng Trắc có diện tích 97,24 ha với số dân 8.168 người. Địa giới hành chính: Đông giáp phường Phúc Thắng, Tây giáp xã Tiền Châu, Nam giáp phường Hùng Vương, Bắc giáp phường Trưng Nhị và Phúc Thắng.
+ Phường Trưng Nhị có diện tích tự nhiên 169,04 ha với số dân 6.934 người. Địa giới hành chính: Đông giáp phường Phúc Thắng, Tây giáp xã Tiền Châu, Nam giáp phường Trưng Trắc, Bắc giáp xã Nam Viêm và Tiền Châu.
+ Phường Phúc Thắng có diện tích tự nhiên 637,29 ha với dân số 8.261 người. Địa giới hành chính: Đông giáp thành phố Hà Nội, Tây giáp các phường Hùng Vương, Trưng Trắc, Trưng Nhị; Nam giáp huyện Mê Linh; Bắc giáp xã Nam Viêm.
+ Phường Xuân Hoà có diện tích tự nhiên 763,66 ha với số dân 17.333 người. Địa giới hành chính: Đông giáp thành phố Hà Nội, Tây giáp xã Cao Minh, Nam giáp xã Nam Viêm và thành phố Hà Nội, Bắc giáp xã Ngọc Thanh.
+ Các xã Tiền Châu, Nam Viêm, Cao Minh, Ngọc Thanh.

HUYỆN LẬP THẠCH

Theo sử sách ghi lại thì huyện Lập Thạch có từ đời Trần Thiếu Đế, năm Kiến Tân thứ 2 (1399). Lúc đó thuộc châu Tam Đới, lộ Đông Đô. Đời Lê, đời Nguyễn thuộc phủ Tam Đới, trấn Sơn Tây. Năm 1891 thuộc đạo Vĩnh Yên; năm 1899 thuộc tỉnh Vĩnh Yên.
Năm 1903, huyện Lập Thạch có tới 11 tổng và 81 làng; 11 tổng là: Bạch Lưu, Đạo Kỷ, Đông Định, Đông Mật, Hạ Ích, Hoàng Chỉ, Nhân Mục, Sơn Bình, Thương Đạt, Tử Du, Yên Xá.
Thời Tự Đức, giữa thế kỷ XIX, lỵ sở huyện Lập Thạch đặt ở xã Sơn Đông.
Hiện nay, huyện Lập Thạch gồm 35 xã và một thị trấn. Đó là các xã: Bắc Bình (9 thôn, xóm); Bạch Lưu (4 xóm); Bàn Giản (11 thôn xóm); Cao Phong (18 thôn, xóm); Đình Chu (10 xóm); Đôn Nhân (4 thôn); Đồng Ích (8 thôn); Đồng Quế (3 thôn); Đồng Thịnh (16 xóm); Đức Bác (3 thôn); Hải Lựu (14 xóm); Hợp Lý (5 thôn); Lãng Công (10 xóm); Liên Hoà (5 thôn); Liễn Sơn (4 thôn); Ngọc Mỹ (9 làng); Nhạo Sơn (5 xóm); Nhân Đạo (10 xóm); Như Thuỵ (3 thôn); Phương Khoan (5 thôn); Quang Sơn (10 xóm); Quang Yên (11 xóm); Sơn Đông (3 xóm); Tân Lập (6 xóm); Tiên Lữ (12 xóm); Tử Du (3 xóm); Tứ Yên (10 thôn); Văn Quán (15 xóm); Vân Trục (5 thôn); Xuân Hoà (21 xóm); Xuân Lôi (12 xóm); Yên Thạch (14 khu); Triệu Đề (10 thôn); Thái Hoà (7 thôn, xóm); Tam Sơn và thị trấn Lập Thạch (11 khu).

HUYỆN TAM DƯƠNG

Thời Trần Mạt, tên huyện Dương; Thời thuộc Minh vẫn là huyện Dương thuộc phủ Tuyên Hoá.
Tên Tam Dương được đặt vào thời Lê Quang Thuận. Lúc đó Tam Dương thuộc phủ Đoan Hùng, trấn Sơn Tây, đời Nguyễn năm 1830 thuộc phủ Vĩnh Tường, tỉnh Sơn Tây. Năm 1891, Tam Dương thuộc đạo Vĩnh Yên; năm 1899 thuộc tỉnh Vĩnh Yên.
Năm 1903, huyện Tam Dương có 10 tổng, 57 làng; 10 tổng đó là: Bình Hoà, Đạo Tú, Định Trung, Hoàng Chuế, Hội Thượng, Miêu Duệ, Quan Ngoại, Tĩnh Luyện, Yến Dương, Hội Hạ.
Thời Tự Đức giữa thế kỷ XIX, lỵ sở huyện Tam Dương ở địa phận xã Tích Sơn, chu vi 52 trượng, trước là phủ Đoan Hùng, trấn Sơn Tây, đến năm Gia Long thứ 7 dùng làm lỵ sở huyện Tam Dương.
Hiện nay, huyện Tam Dương gồm 13 đơn vị hành chính: An Hoà (7 làng); Duy Phiên (2 làng); Đạo Tú (4 làng); Đồng Tĩnh (3 làng); Hoàng Đan (2 làng); Hoàng Lâu (3 làng); Hoàng Hoa (5 làng); Hợp Thịnh (3 làng); Hướng Đạo (4 làng); Kim Long (4 làng); Thanh Vân (6 làng, 1 phố); Vân Hội (3 làng) và thị trấn Hợp Hoà.

HUYỆN BÌNH XUYÊN

Vào đời nhà Trần, lúc đó Bình Xuyên có tên gọi là Bình Lệ Nguyên (gọi tắt là Bình Nguyên), thuộc châu Tuyên Hoá. Từ đời Hậu Lê đến đầu đời Nguyễn (1428- 1822), đất Bình Xuyên ngày nay nằm trong 2 huyện Bình Tuyền và Yên Lãng.
Theo sách Đại Nam nhất thống chí, tên huyện Bình Tuyền xuất hiện vào đời Lê Thánh Tông (1460- 1497) - khi đó đất này thuộc phủ Phú Bình, trấn Thái Nguyên bao gồm các xã ở phía Bắc quốc lộ số 2 ngày nay trở ra phía sông Hồng thuộc huyện Yên Lãng, phủ Tam Đái, trấn Sơn Tây.
Năm 1822, Vua Minh Mạng ra đạo dụ chuyển huyện Bình Tuyền sang Phủ Vĩnh Tường, thuộc tỉnh Sơn Tây… Năm 1842, theo đạo dụ năm Thiệu Trị thứ hai đổi tên Bình Tuyền thành Bình Xuyên và lại thuộc tỉnh Thái Nguyên. Đến năm 1890 thì huyện Bình Xuyên được cắt hẳn về Vĩnh Yên.
Tại thời điểm năm 1903, huyện Bình Xuyên có 7 tổng và 41 làng. Các tổng đó là: Ba Hạ (5 làng); Hương Canh (6 làng); Sơn Lôi (5 làng); Tam Lộng (8 làng); Thiện Kế (6 làng) và Xuân Lãng (6 làng). Tới năm 1927, tổng Bá Hạ lại nhập vào tổng Sơn Lôi, tổng Hương Canh giảm bớt làng Bảo Đức, toàn huyện lúc này còn 6 tổng với 33 làng.
Hiện nay, huyện Bình Xuyên gồm 13 đơn vị hành chính: Bá Hiến (13 thôn); Đạo Đức (8 thôn); Gia Khánh (8 thôn); Hương Sơn (9 thôn); Phú Xuân (5 làng); Quất Lưu (1 thôn và 6 xóm); Sơn Lôi (6 thôn); Tam Hợp (5 thôn); Tân Phong ( 7 thôn); Thanh Lãng (5 thôn); Thị trấn Hương Canh (6 thôn); Thiện Kế (11 thôn); Trung Mỹ (8 thôn).

HUYỆN VĨNH TƯỜNG

Tên đất Vĩnh Tường đã có từ xa xưa. Đầu tiên, đất Vĩnh Tường thuộc Bộ Văn Lang, sau đó thuộc về Phong Châu thừa hoá quận, đời nhà Đường (621- 939), từ 1225- 1400, thuộc Triều Trần, Vĩnh Tường thuộc lộ Tam Giang. Thời thuộc Minh, Vĩnh Tường thuộc lộ Đông Đô (nằm trong châu Tam Đới). Đời vua Lê Thánh Tông, đất này đổi gọi châu Tam Đới thành phủ Tam Đái (1469), bao gồm Yên Lạc, Yên Lãng, Tiên Phong, Phù Khang, Lập Thạch, Bạch Hạc.
Đây là vùng đất trù phú, dân cư đông đúc. Đến đời nhà Nguyễn, năm Minh Mệnh thứ hai (1821), Phủ Tam Đái được đổi tên thành phủ Tam Đa. Một năm sau đó (1822) lại đổi tên gọi là phủ Vĩnh Tường, thuộc tỉnh Sơn Tây...Cho tới năm 1832, phủ Vĩnh Tường chỉ còn lại 3 huyện là Bạch Hạc, Lập Thạch và Tam Dương. Gần sáu chục năm sau, vào năm 1890, phủ Vĩnh Tường lại bao gồm 5 huyện: Bạch Hạc, Lập Thạch, Tam Dương, Yên Lạc và Yên Lãng.

Năm 1899, chính quyền Pháp thành lập tỉnh Vĩnh Yên và phủ Vĩnh Tường thành một đơn vị độc lập, không bao gồm các huyện nữa.
Tới năm 1927, phủ Vĩnh Tường lại gồm 10 tổng là: Đồng Phú, Đồng Vệ, Hưng Lục, Kiên Cương, Lương Điền, Mộ Chu, Nghĩa Yên, Tăng Đố, Thượng Trưng và Tuân Lộ.
Lỵ sở phủ Vĩnh Tường trước kia ở xã Văn Trưng. Năm 1831 dời đến địa phận 3 làng Bồ Điền, Huy Ngạc, Yên Nhân. Thành phủ hiện còn di tích ở xã Vũ Di.
Hiện nay, huyện Vĩnh Tường gồm 28 xã và 1 thị trấn. Các xã là: An Tường (4 thôn); Bình Dương (5 thôn); Bồ Sao (3 thôn); Cao Đại (3 thôn); Chấn Hưng (3 thôn); Đại Đồng (2 thôn); Kim Xá (6 thôn); Lũng Hoà (2 thôn); Lý Nhân (3 thôn); Nghĩa Hưng (3 thôn); Ngũ Kiên (6 thôn); Phú Đa (4 thôn); Phú Thịnh (4 thôn); Tân Cương (3 thôn); Tân Tiến (3 thôn); Tam Phúc (4 thôn); Tứ Trưng (3 thôn); Thượng Trưng (7 thôn); Thổ Tang (2 thôn); Tuân Chính (4 thôn); Vân Xuân (2 thôn); Việt Xuân (4 thôn); Vĩnh Ninh (4 thôn); Vĩnh Thịnh (4 thôn); Vũ Di (4 thôn); Vĩnh Sơn (1 thôn); Yên Bình (3 thôn); Yên Lập (5 thôn).

HUYỆN YÊN LẠC

Yên Lạc là tên vùng đất có từ thời nhà Đinh, nhà Lý và giữ nguyên tới nay. Tuy vậy, Yên Lạc chỉ là một huyện độc lập từ năm 1899 (thuộc tỉnh Vĩnh Yên khi đó).
Thời xưa, Yên Lạc là huyện đông dân cư. Đến năm 1903, huyện Yên Lạc có 7 tổng với 60 làng, đó là: Tổng Đông Lỗ (9 làng); tổng Hồn Ngạc (9 làng); tổng Nhật Chiểu (7 làng); tổng Phương Nha (7 làng); tổng Thư Xá (10 làng); tổng Vân Đài (14 làng); tổng Yên Lạc (4 làng).
Tới năm 1927, huyện Yên Lạc lại có 8 tổng, tức là thêm tổng Lưỡng Quán.
Hiện nay huyện Yên Lạc gồm 16 xã và 1 thị trấn. Thị trấn Yên Lạc có 4 thôn. Các xã là: Bình Định (4 thôn); Đại Tự (3 thôn); Đồng Cương (5 thôn); Đồng Văn (4 thôn); Hồng Châu (4 thôn); Hồng Phương (3 thôn); Liên Châu (3 thôn); Nguyệt Đức (3 thôn); Tam Hồng (9 thôn); Tề Lỗ (5 thôn); Trung Kiên (7 thôn); Trung Nguyên (9 thôn); Trung Hà (3 thôn); Văn Tiến (4 thôn); Yên Phương (4 thôn); Yên Đồng (8 thôn).

HUYỆN SÔNG LÔ
Đang cập nhật

HUYỆN TAM ĐẢO
Được thành lập ngày 9/12/2003 theo Nghị định số 153-2003/NĐ-CP của Chính Phủ. Có diện tích tự nhiên 23.641,6 ha và dân số là 65.912 người; bao gồm 9 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm các xã: Đạo Trù, Bồ Lý, Yên Dương, Đại Đình, Tam Quan, Hồ Sơn, Hợp Châu, Minh Quang và thị trấn Tam Đảo. Địa giới hành chính: Đông giáp huyện Bình Xuyên và tỉnh Thái Nguyên;Tây giáp các huyện Lập Thạch, Tam Dương; Nam giáp các huyện Tam Dương, Bình Xuyên; Bắc giáp các tỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang.

Các tin đã đưa ngày: