LỄ HỘI “DỒI ĐỒNG” LÀNG PHONG DOANH

24/07/2019

Làng Phong Doanh là một trong những làng cổ giàu bản sắc văn hóa dân gian của xã Bình Dương, huyện Vĩnh Tường. Nơi đây hàng năm vào các ngày mùng 7 và mùng 8 tháng Giêng diễn ra một lễ hội hết sức độc đáo cả về tên gọi và các nghi thức diễn ra trong lễ hội, đó là lễ hội “dồi đồng”.

Lễ hội được tổ chức nhằm tưởng nhớ công lao to lớn của hai vị Trương Hống và Trương Hát đối với đất nước. Hai vị này hiện được thờ ở đình làng (di tích xếp hạng cấp tỉnh năm 1992). Tục truyền rằng: Trương Hống và Trương Hát là con của Bộ tướng Trương Trân. Từ nhỏ hai anh em họ Trương đã nổi tiếng là đĩnh ngộ thông minh. Lớn lên đã sớm có tài hơn người, giỏi thơ văn, thông tường lịch sử, có tài thao lược, thông thạo binh pháp. Thời ấy, nhà Lương đô hộ nước ta, hai ông luôn nuôi chí chờ thời cơ để cứu nước cứu dân. Khi cuộc kháng chiến chống quân Lương do Lý Bôn lãnh đạo bị thất bại, binh quyền được trao cho Triệu Quang Phục, họ Triệu đã mời Trương Hống và Trương Hát tham gia làm tả  tướng quân và hữu tướng quân. Hai ông đã đóng góp nhiều công lớn, giúp Triệu Quang Phục, chuyển yếu thành mạnh, chuyển bại thành thắng, đánh tan quân Lương, giữ yên bờ cõi nước ta. Khi nhà Triệu suy vong nhà Lý (Lý Phật Tử) lên ngôi, đã nhiều lần cho sứ giả tới mời hai ông về làm quan nhưng hai ông quyết vẫn một lòng trung thành với nhà Triệu, hai ông tránh khỏi sự truy tìm của quan quân mà rút về làng Phong Doanh bây giờ. Để tránh tai mắt quan quân, hai ông đã chà trộn vào đám chơi hú đáo đá (mà dân làng gọi là “dồi đồng”). Sau khi các ông hóa về trời dân làng lập đình miếu để thờ cúng, tưởng nhớ đến tích xưa, mỗi dịp tổ chức lễ hội tế rước vào tháng Giêng hàng năm đều có trò “dồi đồng”, lâu dần người ta lấy tên trò chơi để gọi tên lễ hội, như một đặc trưng riêng có của làng Phong Doanh.

Trong lễ hội “dồi đồng” đều có đầy đủ các nghi thức của một lễ hội dân gian vùng châu thổ sông Hồng. Lễ hội bắt đầu vào sáng sớm ngày mùng 7 tháng Giêng. Vào giờ Thìn, đám rước kiệu bắt đầu khởi hành từ đình Phong Doanh rước đến miếu Giành thực hiện các nghi thức tế lễ nghinh rước thánh về đình. Nay do miếu Giành đã bị phá hủy trong chiến tranh, chỉ còn nền móng thuộc địa phận thôn Yên Thịnh)  nên những năm gần đây, dân làng thường rước kiệu ra một bãi đất trống trong khuôn viên chùa Sùng Phúc làm lễ thập bái sau đó rước về đình và tế lễ. Trên kiệu có một bát hương, 10 viên đá và 50 quả trứng vịt luộc.

Khi nghi thức tế lễ kết thúc là trò “dồi đồng”  được bắt đầu tại sân trước đình. Tham gia trò “dồi đồng” gồm có: các cụ trong đoàn tế, các cụ “tư văn thượng” (các cụ có chức sắc trong làng), 4 giáp trong làng Phong Doanh - mỗi giáp cử chọn 8 người và các cụ được mời từ các làng Đồng Lạc, làng Báo Văn của xã Đồng Văn cùng gia tham gia trò chơi (do các làng Phong Doanh, Đồng Lạc, Báo Văn có “kết nghĩa” với nhau). Trang phục tham gia trò chơi như sau: các cụ trong đoàn tế mặc quần áo tế, các cụ “tư văn thượng” sẽ mặc áo the, khăn xếp, những người còn lại tùy ý mặc trang phục đi lễ hội của mình. Dụng cụ trong trò chơi “dồi đồng” gồm có 10 viên đá hình tròn, đường kính khoảng 10cm, độ dài khoảng 3cm. Nhưng chỉ được lấy 8 viên đá ra chơi trong kì lễ hội còn 2 viên sẽ được để lại trong hậu cung đình.

Cách thức trong trò chơi “dồi đồng” như sau: Đào một cái hố với đường kính 20cm sâu 10cm, vạch đích cách hố là 9m. Người chơi đứng ở vạch đích, tay cầm viên đá tròn, tung lên sao cho “dồi” được viên đá vào hố. Chủ tế và  các cụ “tư văn thượng” sẽ “dồi” trước sau đó mời các thượng khách là các cụ làng Đồng Lạc, các cụ làng Báo Văn. Sau đó 4 giáp thỏa sức thi đấu với nhau. Giải thưởng trong trò chơi “dồi đồng” này là: ai “dồi” được xuống hố sẽ được thưởng một quả trứng vịt luộc; các giáp thi với nhau giáp nào “dồi” được nhiều, số trứng được thưởng nhiều hơn các giáp còn lại thì giáp đó sẽ được ở lại trông đình tối mùng 7 tháng Giêng, và được thụ lộc tại đình. Sau khi kết thúc trò chơi “dồi đồng” các viên đá được cất lại vào hậu cung đình đợi tới mùa lễ hội năm sau. Người nào “dồi đồng” thành công, được thưởng trứng vịt luộc thì coi như được lộc, có người còn mổ lợn khao cả họ để ăn mừng.

Lễ hội “dồi đồng” làng Phong Doanh là một hình thái sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc, thực chất gắn với tín ngưỡng phồn thực, cầu đinh của cộng đồng cư dân nông nghiệp lúa nước. Với nhiều nội dung phong phú ấy, có thể coi lễ hội này là một trong những giá trị văn hóa phi vật thế tiêu biểu, cần được quan tâm, tìm hiểu, đi sâu nghiên cứu để phục dựng bảo tồn và phát huy với ý nghĩa là một trong những nét văn hóa đặc sắc của phủ Vĩnh Tường – Vĩnh Phúc.

                                                                             Duy Niên - Hồng Lĩnh

                                                                           

 

 

Các tin đã đưa ngày: